200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda

Bilenler bilir…
Kartepe Araç Muayene İstasyonu’nun yanındaki petrol istasyonundan itibaren başlayan ve iki arabanın zar zor sığdığı, kimi zaman Kartepe'nin kimi zaman da Başiskele’nin sınırlarından geçip Arslanbey’e doğru süzülen dar bir yol var.
Sağlı sollu dizilmiş yaklaşık 200 yıllık çınar ağaçları, bu dar yolu adeta bir yeşil tünel gibi çevreliyor ve hafif rüzgârla dans eden yaprakları, bu yoldan geçenlere adeta zamanın derinliklerinden selam çakıyor.

200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda

1995 yılında İzmit'e ilk adım attığımdan beri, Rahmiye'deki akrabalarımı ziyaret etmek için her seferinde bu yolu kullanırım.
Ancak son yıllarda ne hikmetse, bu yolda zamana meydan okuyan bu çınar ağaçları bir bir kesilmeye başlandı ve gördüğüm kadarıyla kesilen ağaçların yerine hiçbir şey dikilmedi!
Oysaki mevcut yolun yerine alternatif bir güzergâh oluşturularak, bu alan trafiğe kapatılıp yürüyüş parkuru haline getirilse, bu çınarlar ve tarihî miras daha iyi korunmaz mı?
Peki, bu yaşlı çınarların hikâyesini biliyor musunuz?
“Saltanat Yolu Çınarları” olarak bilinen bu çınarlar, 1844 yılında Sultan Abdülmecit tarafından Kullar’da hizmete açılan ve 1920 yılına kadar faaliyet gösteren Çuha Fabrika-i Hümayunu yani İzmit'in ilk tekstil fabrikası için açılan yola, sağlı sollu olarak bizzat sultan tarafından diktirilmiştir.

200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda

O dönemde Osmanlı İmparatorluğu'nun sanayileşme çabalarının bir parçası olarak ve ithal edilen ürünlerin yerli imkânlarla üretilmesi amacıyla, 1843 yılında inşasına başlanan Çuha Fabrika-i Hümayun, 1844 yılında tamamlanarak bizzat Sultan Abdülmecit tarafından hizmete açılmış.
Günümüzde askeri alan içerisinde yer alan bu endüstriyel miras, Kullar yakınlarındaki Kilezdere mevkiinde, Sultan Abdülmecit'e ait bir kiraz bahçesi üzerine inşa edilmiş.
Misafirhane, kütüphane ve mescidin de bulunduğu, bükmehane, boyahane ve dokumahane olmak üzere üç ayrı bölümden oluşan ve Altunizade İsmail Zühtü Paşa ile Garabet Amira Balyan Efendi'nin mimarlığını üstlendiği fabrika, saltanatı süresince Sultan Abdülmecit'in özel ilgisini çekerek sık sık ziyaret ettiği bir mekân haline gelmiş.

200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda

Fabrika için gerekli olan malzemeler 18 Haziran 1843 tarihinde Barutçu başı Evans tarafından İngiltere’nin Londra şehrinden satın alınmış.
İzmit Çuha Fabrikası, özel girişimci Ohannes ve Bogos Dadyan Biraderler tarafından 1842 yılında kurulan Feshane ve Basmahane gibi dönemin diğer tekstil fabrikalarıyla birlikte, Osmanlı’nın endüstriyel dönüşüm sürecinde önemli bir rol oynayarak ülkenin, tekstil sektöründeki öncülerinden biri olmuş.
Fabrika, sadece askeri ihtiyaçlar için değil, halk için de üretim yaparak dönemin ekonomisine önemli katkılarda bulunmuş ve ayrıca yatak çarşafları, havlu, çorap ve eldiven üretimiyle de dikkat çekmiş.
Yapımından sonra gelişen teknolojiye paralel olarak modernize edilen fabrika, 1856 Paris ve 1863 İstanbul Uluslararası Sergisi'nde ürünlerini sergileyip ödüller alarak mamullerinin çeşitliliğini ve kalitesini de belgelemiş.

200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda

300’den fazla işçinin çalıştığı fabrikanın yönetici kadrosu Türklerden seçilmiş ve özellikle asker kökenli olan kişiler fabrikanın yönetiminden sorumlu tutulmuşlar.
Fabrikada Zenci, Ermeni ve hatta Avusturya tebaalıların işe alınması ise ilginç bir ayrıntı olarak göze çarpıyor.
Ayrıca, fabrikanın yakınlarındaki Doğantepe’de tesislerin dokuma atölyesi ve bedesten gibi bölümlerinin elektrik ihtiyacını karşılamak amacıyla, Almanlara yaptırılan Çuhane Barajı ve hidroelektrik santrali de bulunuyor.
Kocaeli'nin elektrik üretimi yapılan ilk tesisleri arasında yer alan bu barajda 1990’lara kadar elektrik üretilmiş.

200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda


Ancak, 1844 yılından itibaren 76 yıl süreyle üretime devam eden fabrika I. Dünya Savaşı sırasında 1920'de İngiliz uçakları tarafından bombalanarak kullanılamaz hale getirilmiş ve kapanmış.
Fabrikadan sağlam kalan makine ve teçhizat Ankara’ya nakledilmiş ve bu malzemeler ile Kayseri’de bir dokuma tesisi kurulmuş.
Bu endüstri mirası, yalnızca tuğla duvarları ve makine kalıntılarıyla değil, geçmişin izlerini taşıyan ve sadece tekstil üretimi yapmanın ötesinde, farklı kültürlerin bir araya geldiği ve zaman içinde zorlu olaylarla başa çıkan sosyal dokunun bir parçası.
Bence Saltanat Yolu Çınarları ve Sultan Abdülmecit'in sanayileşme vizyonunu yansıtan önemli bir eser olan Çuha Fabrika-i Hümayunu, kültürel mirasımızın vazgeçilmez bir parçası olarak, gelecek nesillere aktarılmayı hak ediyor.

200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda
200 Yıllık çınar ağaçlarına hüzünlü veda

# YAZARIN DİĞER YAZILARI

Yazar E.Emin Öztürk - Mesaj Gönder


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak En Kocaeli Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan En Kocaeli hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Haber ajansları tarafından servis edilen tüm haberler En Kocaeli editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı En Kocaeli değil haberi geçen ajanstır.

09

Kayhan - Yazıklar olsun o çınarları kesenlere. Allah cezanizi verecektir.

Yanıtla . 6Beğen . 0Beğenme 05 Ocak 12:46
08

drsemi - yolun ve ağaçların ruhunu anlatan güzel bir yazı,çok teşekkürler

Yanıtla . 6Beğen . 0Beğenme 05 Ocak 09:30
06

Tarih Sever - Ağaçları bilerek kurutuyorlar şimdide tepelerini kestiler sahip çıkan yok eskiden tünel gibiydi hepsini tek tek kuruttular

Yanıtla . 7Beğen . 0Beğenme 04 Ocak 16:36
05

Baho41 - Zaten en iyi bildikleri şey ormanları yok edip heryeri betonlastirmak oldu. Geldikleri günden beri Ülke'yi maddi manevi her türlü zarara uğrattılar.

Yanıtla . 10Beğen . 0Beğenme 04 Ocak 15:09
04

Muzaffer Karakuş - Hocam emeğinize sağlık. Yazılarınızı keyifle okuyoruz. Saygılarımla

Yanıtla . 5Beğen . 0Beğenme 04 Ocak 01:36
03

Mehmet - kentin tarihine ışık tutan güzel bir araştırma yazısı herkes okumalı

Yanıtla . 7Beğen . 0Beğenme 03 Ocak 21:06
02

Salih Çiçek - Emin Bey yazılarımız geçmişten derlenerek araştırılarak yazılmış bir kültür hazinesi olmuş elinize ve emeğinize sağlık başarılarınızın devamını bekliyoruz, teşekkürler

Yanıtla . 8Beğen . 0Beğenme 03 Ocak 18:40
01

Fatma Yılmaz - Emin bey yazılarınızı takip ediyorum.Doğa ve tarihi kültürümüze sahip çıkmanız beni çok mutlu ediyor.Keşke yerel yönetimler de bütün bu değerlerimize sahip çıksa.Bu yazınızı okuyunca çok üzüldüm.Biz de hiç tepki göstermiyoruz.Suçu kendimizde de aramalıyız itici güç olmamız gerektiğini düşünüyorum.Çalışmalarınızda başarılar diliyorum.Tebrikler.

Yanıtla . 11Beğen . 0Beğenme 03 Ocak 11:54


Anket İzmit'te CHP Belediye Başkan adayı kim olmalı?
Tüm anketler